Eraplanificacion urbanistica non ei jamès un ahèr facil, com ei sabut, especiaument aguesti dies enes quaus politics relevants son amiadi dauant era justícia damb er urbanisme com tansfons d’ actuacions illicites.
En Aran era planificacion arribèc per prumèr còp en 1980, alavetz ère de besonh arturar eth creishement desordenat d’un país a on eth torisme esdevenguie motur economic e riscaue de patir er excès e era anarquia. Dempús, en an 1992, eth Parlament de Catalunya aprovèc eth Plan Generau ath quau auien de seguir es Plans Territoriaus. Totun, tà CiU, era planificacion deth territòri jamès a estat ua prioritat, tan ei atau que mos a calut demorar enquiar an 2006 tà qu’ eth Plan Territoriau Parciau deth Pirenèu vedesse era lum. Ara, eth Departament de Politica Territoriau redacte eth Plan Director Urbanistic dera Val D’Aran, un Plan que se definís com:
Instrument d’aplicacion deth Plan Territoriau.
Establís critèris de desvolopament, totun, non qualifique sòu urban, un ahèr que pertòque as Plans d’Ordenacion Urbanistica, e per tant as Ajuntaments.
Identifique elements patrimoniaus e paisatgistics tà protegir.
Establis airaus d’activitat economica.
Prevé es infraestructures tà garantir era mobilitat.
Semblen objectius rasoables tà un territòri que vò víuer deth torisme en tot aufrir paisatge, qualitat e un patrimòni a recès dera voracitat especulativa.
Donques, semble qu’açò non ei òbvi e Convergéncia se dedique a “incendiar” eth país damb mitings contra eth Plan Director e es mesures de proteccion ambientau. Possiblament perque, seguint era tradicion (jamès an impulsat cap mesura de proteccion ne de contròtle urbanistic) eri s’estimen mès era arbitrarietat.
Quin ei eth país que defen Convergéncia? Non valerie plan més que, en lòc de parlar a tòr e dret aportessen propòstes tà milhorar eth Plan des d’ua posicion/oposicion constructiva?
Non anarie bric mau s’ath delà dera demagògia ena politica, de tant en tant, i vedéssem sentit comun e exercici de responsabilitat.
Hè uns mesi, eth Conselh Comarcau dera Cerdanya entraue en Parlament ua proposicion de Lei tà arténher un regim especiau enes tèrmes en qué aué coneishem eth dera Val d’Aran. Non ei pas eth prumèr còp que i arribe un projècte de redaccion similara, er an 2002 ja vedec un projecte d'auestes caracteristiques. Aguest ahèr a passat fòrça desapercebut, totun tara Val d’Aran ei d’extrèma importància. En parlaue eth cap d’ERC en Aran, ena sua colomna deth Segre. Efectivament non aurie cap sentit que Catalunya desvolopèsse 41 projèctes especiaus de Lei similars. Aran a desvolopat un projècte pròpri e especiau pr’amor que respon a ua tradicion istorica ua lengua e ua cultura, causa que non passe en cap aute lòc de Catalunya. Cau demanar as partits politics catalans que siguen coerents e que non vulgarizen era singularitat. Totun, sabent qu’era gormanderia politica ei infinita, dar era rason as cerdàs damb era sua demana e estornejar quauqui vòts aquiu, tà quaqu’un pòt auer interès. En brèu saberam quina posicion pren cada un en aguest ahèr e saberam quin ei eth grad de coeréncia des uns e des auti.
Participar ena manifestacion pera lengua a estat tot un gòi; un gòi en toti es sentits, autant peth dia compartit damb era cinquantea de persones que dediquèren aqueth dia a dar supòrt ara lengua occitana, com pera participacion en sentiment collectiu de toti e totes es que damb ambient de hèsta participèren en aguest eveniment qu ' amassèc 25.000 persones ath crit de “pera lengua occitana anem òc”. Es aranesi auançam en reconeishement dera lengua en àmbit juridic e administratiu, e mos i cau persutar. Era Occitana grana demore estofada jos promeses sense concretar. Eth crit de tota Occitània representada en aqueres 25.000 persones ei un simptòma que a de hèr a reaccionar ara Administracion francesa. Totun, non cau enganhar-se, era realitat ei que lengua e poder politic van tostemp hòrtament restacadi e donc eth combat non a hèt que començar. Aran a de besonh ua Occitània viua damb energia tà hèr a víuer era lengua, i ajudaram en tot çò que sigue ena nòsta man.
Desvolopar ua lei especifica tar aranés ei un projècte que merite tot eth nòste esfòrç, e serà, se l’artenhem, un auanç important tath país, especiaument s’aquerò implique -non s’entenerie que non siguese atau-, ua melhora enes mesures de supòrt ara lengua.
Totun, mos enfrontam a rèptes importants que non son d’orde menor. En prumèr lòc ei important de préner consciéncia dera precàriasituacion dera lengua que contunhe de devarar enes enquèstes e que seguís sense auer recorsi sufisents tà hèr es politiques d’impuls que serien de besonh. Istoricament, Catalonha non a destinat a Aran es recorsi sufisents tà possar era lengua, e ara, a despièch dera signatura deth prumèr convèni damb era vicepresidéncia dera Generalitat, tanpòc. Eth marc legau mos pòt ajudar, especiaument en àmbits com er audiovisuau e eth marc juridic en qué cau posar es politiques publiques, tanben.
Aran demane e reclamarà qu’ aguesta lei sigueu ua lei utila tà resòlver es rèptes dera lengua en Aran qu’ei a on cau méter toti es esfòrci e en aguest sens, non mos distreiram en articular discorsi grandiloqüents que non responguen ara realitat aranesa, sense qu’ aquerò signifiquenegar era occitanitat dera nòsta lengua.
Un blocaire hège ua consideracion respècte der “occitan generau” com proposicion dera Sectretaria de Politica Lingüistica dera Generalitat, ua question que lhèue suspicàcies en Occitània e tanben en Aran. Ei fondamentau eth respècte des uns damb es auti en matèria lingüistica. Occitània non se pòt gestionar ne redimir des d’Aran, e Aran a d’exercir un lideratge modelic, sense que s’interprète com ua intromission, qu’aurie nefasti resultats. Precipitar un procès d’estandarizacion lingüistica a compdar d’ua des variantes (lengadocian) esdevierà mès lèu un problèma qu’ua solucion.
En marc competenciau dera lengua, era lei a de dirimir damb tota claretat qu’era competéncia en matèria de lengua ei compartida damb era Generalitat en tant que lengua oficiau en Catalonha. Totun, ei òbvi qu’era autoritat competenciau e morau, se se pòt nomentar en aguesti tèrmes, ei deth Conselh Generau e cau un respècte escrupulós ad aguest principi tà esvitar “era abraçada der os”. Era Lei serà ua oportunitat tà aclarir toti aguesti extrems. Finaument, es lengües son, fondamentaument, eth reflèxe dera distribucion deth poder politic enes comunitats que les acuelhen. Aran a d’auer toti es estruments de besonh tà hèr posible un futur tara sua lengua e en conseqüéncia, eth poder politic tà desvolopar de manèra credibla aguesti objectius.
An passat lèu dus mesi des deth darrèr escrit en aguest blòg. Massa temps! Per tant, desencues as que de tant en tant passen per ací e non an trobat nauetats. Totun, qu’es nauetats i an estat, autant ena vida politica com ena personau.
Era fin der ostiu la merquèc clarament er 11 de seteme e era convidada der Ajuntament de Lhèida tà hèr eth discors d’aguest dia tan senhalat. Cau arregraïr-le ar alcalde, Àngel Ros, vesin d’Aran pendent bones tempsades der an, eth sòn interès per hèr-mos presents en ua data reivindicativa com aguesta.
Aguesta serà sense cap dobte ua tardor intensa. Auem quauqui fronts importants dubèrti e les voi detalhar aqueri qu’an interès tara politica aranesa:
1 Lei d’Aran, un prètzhèt en qué mos i cau persutar tà sajar qu’en aguesta legislatura posgue èster aprovada peth Parlament.
2 Lei der aranés (occitan) que tot e que harà un recorrut pròpri, poderie tanben èster aprovada en aguesta legislatura, çò que mos permeterie d’auer un nau utís qu’a de balhar ara nòsta lengua naui recorsi e mès supòrt institucionau.
3 Plan de luta contra era crisi, qu’implique un important desplegament d’impuls dera òbra publica en Aran.
4 Plan de Desvolopament Institucionau der Aran, anonciat ena darrèra Comission Bilaterau tà impulsar eth desplegament de naues competéncies e d’un nau impuls ar autogovèrn.
5 Plan Director d’Urbanisme d’Aran que Generalitat e Ajuntaments impulsen damb eth supòrt deth Conselh Generau.
Aran a parlat damb ua unica votz. Atau ac a hèt en tot presentar ara Generalitat, eth passat 13 de junhsèga, ua proposicion conjunta entà renauir era lei que regule eth nòste regim especiau. Ath delà, eth dia escuelhut coïncidís simbolicament damb era data en qué s’aprovèc era norma vigenta de 1990. Era soleta votz ei era qu’encarne er ensem de grops politics representadi ena maxima institucion d’augovèrn, eth Conselh Generau d’Aran. Ada eri, e especiaument as sòns pòrtavotzes respectius e as juristes que mos an acompanhat en aguest procès per miei deth sòn assessorament indispensable, les cau arregraïr eth sòn esfòrç e es ores dedicades entà articular un tèxte de consens, hèt a compdar deth respècte e era bona volentat.
A demana deth Govèrn d’Aran, eth Departament de Governacion e Administracions Publiques dera Generalitat acceptèc en 2007 que siguesse eth Plen deth Conselh qui amièsse a tèrme eth prètzhèt de redigir era lei, en tot complir damb eth mandat estatutari entà actualizar e mielhorar er autogovèrn. E tot just ara, se barre aguest procès, qu’a durat un an e miei, e se’n daurís un aute. Dempús dera incorporacion ath document finau dera màger part des aportacions des municipis e quauques entitats publiques, coma er Institut d’Estudis Aranesi, eth Govèrn catalan a encomanada era responsabilitat d’elaborar un projècte de lei a compdar dera prepausa aranesa, qu’a d’abordar damb eth madeish respècte qu’auem demostrat en Aran, e la pogue tramitar ara fin en Parlament, mentre eth tèxte ei sosmetut ara transparéncia publica e ara participacion ciutadana.
Era prepausa des grops deth Conselh Generau permeterie mielhorar fòrça era lei vigenta, que siguec fòrça tardiua enquia que non siguec aprovada dempús de dètz ans de longa negociacion damb era Generalitat. Ara presentam un brolhon que consolide era reconeishença d’Aran e aumente substanciaument era sua capacitat entà exercir es competéncies damb mès e mielhors garanties ath servici deth benestar des ciutadans e es ciutadanes. Era prepausa aranesa concrète clarament es elements fonamentaus d’Aran coma comunautat politica, unica e singulara e coma territòri diferenciat de Catalonha, e era mielhora deth sòn sistèma competenciau, financèr e de relacion bilaterau damb era Generalitat. Sense desbrembar tanpòc es especificitats e es drets que se deriven dera sua realitat culturau e lingüistica.
En tot cas, es mès des 70 articles qu’emmarquen er autogovèrn ena naua prepausa ajuden a illustrar eth saut qualitatiu que pòt produsir-se respècte dera lei anteriora, qu’en compde damb sonque 25.E tot aguest amàs d’articles s’a bastit sense vulnerar n’es leis basiques der Estat n’era pròpia Constitucion. Un hèt non pas menor se tenguem en compde qu’era reprovacion d’ua lei d’aguestes caracteristiques per part des estaments juridics der Estat devierie un problèma grèu, en un contèxte en qué es institucions catalanes son ara demora dera senténcia deth Tribunau Constitucionau sus eth pròpi Estatut d’Autonomia.
Atau madeish, cau rebrembar qu’era lei actuau se limite a enumerar es matèries sus es quaus eth Conselh Generau aurie competéncies, sense establir un modèl de finançament pròpi, mentre eth projècte que presentam, dempús dera experiéncia que mos dan es ans en desvolopament der autogovèrn, ei mès garantista, perque apòrte mès seguretat juridica en reconeishement detalhat des competéncies enes matèries corresponentes e en establiment d’instruments especifics entà assegurar un modèl pròpi de finançament.
Se tracte, en definitiva, de garantir er exercici avient der autogovèrn, per miei de dus objectius fonamentaus. D’un costat, eth d’apregondir en marc d’aguest autogovèrn coma expression dera volentat d’èster d’un pòble e, der aute, eth de mielhorar eth bon servici ara gent que viu e trabalhe en Aran e que demore qu’era proximitat des prestacions permete ua gestion des ahèrs publics damb mès atencion e eficàcia per part des sòns responsables. Objectius que perfilen damb mès claretat er ideau d’un país que va mès enlà dera accion comuna en present, perque adòpte era forma deth dret a revisar era sua norma vigenta e meter-la en mans dera libertat, ei a díder, des persones qu’en cada moment formen Aran, perque aguest se bastís cada dia e se projècte en futur coma ua comunautat plurau d’iguals; perque ací requè, totun, eth nòste exit collectiu, en aqueth punt a on era igualitat e era libertat se dan era man ena fraternitat d’un pòble dubèrt ath temps e ath progrès compartit.
